Znaczny rozwój medycyny, szerszy dostęp do informacji publicznej, a także spopularyzowanie profesjonalnych kancelarii prawniczych powoduje, że z roku na rok znacznie wzrasta ilość spraw sądowych związanych z błędami medycznymi.

Tekst: Piotr Sieńko
partner w kancelarii
Ekspert w zakresie strategii procesowej, prawa gier hazardowych, i prawa karnego gospodarczego
Napisz do autora

W poprzednich artykułach przedstawialiśmy Państwu rozróżnienie błędu medycznego i błędu lekarskiego, a także dokonaliśmy klasyfikacji przykładowych błędów medycznych. Ten artykuł poświęcamy na przybliżeniu Państwu odpowiedzialności jakiej podlega lekarz z tytułu wyrządzenia szkody pacjentowi na skutek błędu medycznego. 

Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2009 Nr 52 poz. 417)  wprowadza definicję „zdarzenia medycznego”. Jak wskazuje się art. 67a ww. Ustawy, za zdarzenie medyczne uważa się zakażenie pacjenta biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzenie ciała lub rozstroju zdrowia pacjenta albo śmierci pacjenta będącego następstwem niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną:

1) diagnozy, jeżeli spowodowała ona niewłaściwe leczenie albo opóźniła właściwe leczenie, przyczyniając się do rozwoju choroby,

2) leczenia, w tym wykonania zabiegu operacyjnego,

3) zastosowania produktu leczniczego lub wyrobu medycznego.

Jeżeli w wyniku analizy faktycznej i prawnej konkretnej sprawy zostanie wykazane, że doszło do zdarzenia medycznego za które odpowiedzialność ponosi lekarz, wówczas ta odpowiedzialność może polegać na:

  • Odpowiedzialności karnej,
  • Odpowiedzialność cywilnej,
  • Odpowiedzialności zawodowej.

Odpowiedzialność karna lekarza

Źródło odpowiedzialności karnej lekarza, możemy upatrywać w Rozdziale XIX Kodeksu Karnego zatytułowanego: Przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu. W przypadku lekarzy, ich czyny zazwyczaj penalizowane są w przepisach artykułu:

  • 155 kk – Nieumyślne spowodowanie śmierci: Kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
  • 156 kk – Ciężki uszczerbek na zdrowiu: Kto powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci: 1) pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, 2) innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,
    podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
    Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 jest śmierć człowieka, sprawca
    podlega karze pozbawienia wolności od lat 5, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
  • 157 kk – Inny uszczerbek na zdrowiu: Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, inny niż określony w 156  § 1,
    podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający nie dłużej niż 7 dni,
    podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 lub 2 działa nieumyślnie,
    podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Ściganie przestępstwa określonego w § 2 lub 3, jeżeli naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia nie trwał dłużej niż 7 dni, odbywa się z oskarżenia prywatnego, chyba że pokrzywdzonym jest osoba najbliższa zamieszkująca wspólnie ze sprawcą. Jeżeli pokrzywdzonym jest osoba najbliższa, ściganie przestępstwa określonego w § 3 następuje na jej wniosek.
  • 157 a – Uszczerbek prenatalny: Kto powoduje uszkodzenie ciała dziecka poczętego lub rozstrój zdrowia zagrażający jego życiu, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Nie popełnia przestępstwa lekarz, jeżeli uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia dziecka poczętego są następstwem działań leczniczych, koniecznych dla uchylenia niebezpieczeństwa grożącego zdrowiu lub życiu kobiety ciężarnej albo dziecka poczętego. Nie podlega karze matka dziecka poczętego, która dopuszcza się czynu określonego w § 1.
  • 160 kk – Narażenie na niebezpieczeństwo: Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,
    podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
    Jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
    Jeżeli sprawca czynu określonego w paragrafach poprzedzających działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Nie podlega karze za przestępstwo określone w paragrafach powyższych sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo. Ściganie przestępstwa określonego w § 3 następuje na wniosek pokrzywdzonego.
  • 162 kk – Nieudzielenie pomocy: Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
    Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy, do której jest konieczne poddanie się zabiegowi lekarskiemu albo w warunkach, w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej.

W przypadku dopuszczenia się lekarza czynu zabronionego określonego w przepisach kodeksu karnego, postepowanie prowadzone jest przez organy postepowania przygotowawczego w tym Policję i Prokuraturę, a w kolejnych etapach przez sądy powszechne.

Odpowiedzialność cywilna lekarza

Odpowiedzialność cywilna lekarza, jest to odpowiedzialność majątkowa lekarza, placówki medycznej, która zatrudnia lekarza, bądź ubezpieczyciela, który świadczy ochronę ubezpieczeniową samemu lekarzowi, jak i placówce medycznej, w której ów lekarz jest zatrudniony. Służy ona wyrównaniu uszczerbku doznanego przez pacjenta lub jego osób najbliższych w przypadku naruszenia dobra chronionego prawem. Może być to np. życie, zdrowie, itp. Przysługuje zarówno osobie poszkodowanej – pacjentowi, bądź osobom najbliższym dla pacjenta w przypadku jego śmierci.

Aby mówić o odpowiedzialności cywilnej, muszą wystąpić jednocześnie 3 przesłanki:

  • Szkoda – czyli wystąpienie uszczerbku na zdrowiu,
  • Wina lekarza – czyli obiektywne naruszenie zasad prawidłowego postępowania,
  • Adekwatny związek przyczynowy – czyli wystąpienie zależności pomiędzy powstałą szkodą, a winą lekarza.

Aby ustalić przesłanki odpowiedzialności cywilnej oraz podmiotu odpowiedzialnego za błąd medyczny warto skorzystać z pomocy profesjonalnych kancelarii prawniczych. Dzięki fachowej wiedzy i doświadczeniu szybko i skutecznie poprowadzą poprzez wszystkie fazy procesu cywilnego, zarówno te przedsądowe, proces sądowy, jak i egzekwowanie należności. Pamiętajcie Państwo, że profesjonalny pełnomocnik trafnie ustali przysługujące Państwu roszczenia, co do których szerzej odniesiemy się w kolejnych artykułach, oraz wykorzystując swoją wiedzę i praktykę pomoże w dochodzeniu swoich praw.

Odpowiedzialność zawodowa lekarza

Odpowiedzialność zawodowa to naruszenie przez lekarza zasad wykonywania zawodu oraz obowiązujących w danym zawodzie zasad etyki. Zasady etyki opisane są w Kodeksie Etyki Lekarskiej, zaś przepisy o wykonywaniu zawodu lekarza możemy szukać w ustawie o zawodzie lekarza, o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o działalności leczniczej, o ochronie zdrowia psychicznego, o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów, a także w innych aktach prawnych.

Postępowanie dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej lekarzy oparte jest o przepisy ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich, a w sprawach nieuregulowanych zastosowanie mają przepisy kodeksu postępowania karnego. Powołana ustawa o izbach lekarskich określa m. in. podmiot podlegający odpowiedzialności, jakie czyny lekarza mogą pociągnąć go do odpowiedzialności, katalog kar jakie wymierzane są obwinionemu lekarzowi, kiedy następuje przedawnienie oraz jakie organy prowadzą postępowanie.

Odpowiedzialność zawodowa lekarza obejmuje członków samorządu lekarskiego, którymi są członkowie izb lekarskich, wpisani do odpowiednich rejestrów powszechnie dostępnych.

Rzecznik dyscyplinarny wszczyna postępowanie wyjaśniające po uzyskaniu wiarygodnej informacji o przewinieniu lekarskim, najczęściej jest to skarga złożona przez pacjenta. Postępowanie wyjaśniające kończy się jego umorzeniem, albo skierowaniem do sądu lekarskiego wniosku o ukaranie. Dalszy etap postepowania toczy się przez sądem lekarskim. Sędziami w sądzie lekarskim są wyłącznie lekarze lub lekarze dentyści. Postepowania dyscyplinarnego nie można wszcząć, jeżeli od chwili popełnienia czynu upłynęły 3 lata, przy czym każde działanie Rzecznika dyscyplinarnego przerywa bieg. Karalność deliktu zawodowego ustaje po upływie 5 lat od chwili jego popełnienia.

Karami jakie może orzec sąd lekarski wobec lekarza to:

  1. Upomnienie,
  2. Nagana,
  3. Kara pieniężna,
  4. Zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w jednostkach organizacyjnych ochrony zdrowia na okres od roku do pięciu lat,
  5. Ograniczenia zakresu czynności w wykonywaniu zawodu lekarza na okres od 6 miesięcy do 2 lat,
  6. Zawieszenie prawa wykonywania zawodu na okres od roku do 5 lat,
  7. Pozbawienie prawa wykonywania zawodu.

W postepowaniu dyscyplinarnym może brać udział poszkodowany pacjent. Warto w tym zakresie również posiłkować się pomocą profesjonalnego pełnomocnika, który pomoże Państwu przebrnąć przez postępowanie dyscyplinarne oraz gąszcz fachowej terminologii medycznej i prawnej.